dodaj wiadomość | newsletter | kontakt

Dokumenty FE 2014-2020

 

POLITYKI, STRATEGIE I DOKUMENTY RZĄDOWE ODNOSZĄCE SIĘ DO PRZYSZŁEGO OKRESU PROGRAMOWANIA FUNDUSZY UE 2014-2020

Nowy system funduszy europejskich w swoich założeniach opiera się głównie na trzech dokumentach, przygotowanych przez Komisję Europejską. Są to: Strategia Europa 2020, Rozporządzenia oraz Wspólne Ramy Strategiczne. Dokumenty te wskazują na Unijne cele do zrealizowania w pespektywie 2014-2020 oraz sposoby i mechanizmy ich wdrażania poprzez system funduszy europejskich. Strategia Europa 2020 mówi o priorytetach i wskaźnikach realizacji celów strategicznych, Rozporządzenia i Wspólne Ramy mówią o tym które z tych priorytetów będą finansowane z funduszy oraz jakimi metodami można je implementować. Polska ze względu na Unijne dyrektywy również musi tworzyć dokumenty strategiczne zawierające plany rozwoju kraju, które powinny być spójne ze strategiami Komisji Europejskiej. Takimi dokumentami planistycznymi są Krajowe Programy Reform. Dodatkowo, niejako równolegle, tworzone są długookresowe dokumenty horyzontalne : długo i średniookresowa strategia rozwoju kraju, które swym zakresem tematycznym obejmują najistotniejsze kwestie rozwoju gospodarczego i społecznego kraju, również w ujęciu regionalnym, opierając je na strategii Europa 2020. Ponadto Rząd RP negocjuje nową politykę spójności określając jej ramy dla Polski w dokumentach Umowy Partnerskiej oraz Programach Operacyjnych.

I. POZIOM EUROPEJSKI

1) Strategia Europa 2020 Strategia „Europa 2020” jest, horyzontalnym programem rozwoju społeczno-gospodarczego Unii Europejskiej), który zastąpił realizowaną od 2000 r Strategię Lizbońską. W opublikowanym 3 marca 2010 r. Komunikacie „Europa 2020 – Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu” zaproponowano trzy podstawowe, wzajemnie wzmacniające się priorytety: • wzrost inteligentny (ang. smart growth), czyli rozwój oparty na wiedzy i innowacjach, • wzrost zrównoważony (ang. sustainable growth), czyli transformacja w kierunku gospodarki niskoemisyjnej, efektywnie korzystającej z zasobów i konkurencyjnej, • wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu (ang. inclusive growth), czyli wspieranie gospodarki charakteryzującej się wysokim poziomem zatrudnienia i zapewniającej spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną. Komisja Europejska przedstawiła również wskaźniki umożliwiające kontrolowanie postępów w realizacji wyżej wymienionych priorytetów za pomocą pięciu głównych celów, określonych na poziomie całej UE, w tym: • osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia na poziomie 75%; • poprawa warunków prowadzenia działalności badawczo–rozwojowej, w tym przeznaczanie 3% PKB UE na inwestycje w badania i rozwój; • zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych o 20% w porównaniu z poziomami z 1990 r.; zwiększenie do 20% udziału energii odnawialnej w ogólnym zużyciu energii; dążenie do zwiększenia efektywności energetycznej o 20%; • podniesienie poziomu wykształcenia, zwłaszcza poprzez zmniejszenie odsetka osób przedwcześnie kończących naukę do poniżej 10% oraz zwiększenie do co najmniej 40% odsetka osób w wieku 30−34 lat mających wykształcenie wyższe; • wspieranie włączenia społecznego, zwłaszcza poprzez ograniczanie ubóstwa, mając na celu wydźwignięcie z ubóstwa lub wykluczenia społecznego 20 milionów obywateli. Najważniejszymi mechanizmami realizacji celów strategii „Europa 2020” są opracowywane przez państwa członkowskie UE Krajowe Programy Reform oraz przygotowane przez Komisję inicjatywy przewodnie (ang. flagship initiatives), realizowane na poziomie UE, państw członkowskich, władz regionalnych i lokalnych.

2) Rozporządzenia Komisji Europejskiej

6 października 2011 r. Komisja Europejska przedstawiła pakiet legislacyjny dla polityki spójności na lata 2014-2020 (http://ec.europa.eu/regional_policy/what/future/proposals_2014_2020_en.cfm) . Pakiet ten mówi o tym, jakie cele strategii Europa 2020 będą finansowane z funduszy europejskich. Stanowiska wyznaczają również ramy negocjacyjne dla polskich przedstawicieli w Radzie Unii Europejskiej (RUE) oraz najważniejsze zasady zarządzania funduszami europejskimi w przyszłej perspektywie finansowej. Komisja opublikowała siedem rozporządzeń: 1) rozporządzenie ogólne, które ustanawia wspólne przepisy dla wszystkich funduszy, tj. Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS), FunduszuSpojności (FS), Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarow Wiejskich (EFRROW),Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybołowstwa (EFRM) 2) Sześć rozporządzeń szczegółowych dla poszczególnych funduszy polityki spójności – EFRR, EFS, FS, Europejskiej Współpracy Terytorialnej (EWT),Europejskiego Ugrupowania Współpracy Terytorialnej (EUWT), Europejskiego Funduszu Dostosowania do Globalizacji (EFG). Wszystkie pięć funduszy ma podlegać generalnym zasadom programowania, koncentracji tematycznej, warunkowości oraz rozwoju terytorialnego. Rozporządzenia zawierają ogólne wytyczne dla krajów członkowskich, na podstawie których mają być tworzone programu operacyjne i inne dokumenty strategiczne formułujące system funduszy przyszłego okresu programowania (http://ofop.eu/polska-przygotowuje-si%C4%99-do-odpowiedzi-na-projekty-rozporz%C4%85dze%C5%84-autorstwa-komisji-europejskiej)

3) Wspólne Ramy Strategiczne

Wspólne Ramy Strategiczne zostały sformułowane na podstawie wniosków dotyczących rozporządzeń przyjętych przez Komisję Europejską w dniu 6 października 2011 r., 12 października 2011 r. i 2 grudnia 2011 r. Dokument powstały w celu skoordynowania pięciu ( ujętych w rozporządzeniach) funduszy unijnych przyszłej perspektywy(aby uniknąć ich nakładania się i by zmaksymalizować ich synergię) tak by były one jak najbardziej dopasowane do systemu zarządzania gospodarczego Unii Europejskiej. Ponadto Wspólne Ramy posiadają zbiór zaleceń dla państw członkowskich, odnoszących się do ogólnych zasad oraz konkretnych mechanizmów działania i instrumentów finansowania tych działań. Ściślejsza koordynacja funduszy ma na celu osiągnięcie: „− koncentracji zasobów na celach strategii „Europa 2020” poprzez wykorzystanie wspólnego zestawu celów tematycznych, do realizacji których przyczynią się fundusze; − uproszczenia poprzez bardziej spójne zasady planowania i realizacji; − wzmocnionego nacisku na wyniki poprzez podstawę oceny wykonania i rezerwę na wykonanie; − harmonizacja zasad kwalifikowalności i rozszerzenie uproszczonych opcji kosztów w celu zmniejszenia obciążenia administracyjnego dla beneficjentów i władz zarządzających.”[1] Dodatkowo Wspólne Ramy Strategiczne przewidują przyjęcie umów o partnerstwie, w których określone mają zostać zobowiązania partnerów( m.in. państw i komisji) na poziomie regionalnym i lokalnym. Umowy te mają odpowiadać celom strategii „Europa 2020” i krajowym programom reform (http://ec.europa.eu/regional_policy/what/future/proposals_2014_2020_en.cfm).

 

I. POZIOM KRAJOWY

Logika wymienionych dokumentów odpowiada ich znaczeniu w kontekście programowania przyszłych funduszy europejskich. Nie odzwierciedla ona realnej chronologii polityk strategicznych państwa(np.: częścią polityki rozwoju kraju jest Krajowy Program Reform).

Krajowe Programy Reform (KPR) najważniejszym narzędziem realizacji na poziomie państw członkowskich unijnej strategii gospodarczej „Europa 2020”. Zgodnie z wdrażanym od początku 2011 r. nowym mechanizmem koordynacji polityki gospodarczej UE, KPR muszą być co roku aktualizowane i przekazywane w kwietniu do Komisji Europejskiej razem z aktualizacją Programów Stabilności i Konwergencji. W KPR państwa członkowskie są zobwiązane określić m.in.: średniookresowy scenariusz makroekonomiczny, krajowe ambicje w zakresie realizacji pięciu wiodących celów strategii „Europa 2020”, określenie głównych przeszkód dla wzrostu i zatrudnienia oraz działania dla ich przezwyciężenia. KPR powinny też zawierać harmonogram realizacji reform oraz ocenę ich skutków budżetowych. 26 kwietnia 2011 r. Rada Ministrów przyjęła Krajowy Program Reform na rzecz realizacji strategii Europa 2020 : Nowy polski KPR stanowi element systemu zarządzania krajową polityką rozwoju, a zaproponowane w nim reformy, w powiązaniu z realizacją długo- i średniookresowej strategii rozwoju kraju oraz dziewięcioma zintegrowanymi strategiami krajowymi, umożliwią koncentrację na obszarach priorytetowych z punktu widzenia rozwoju społeczno-gospodarczego Polski, prowadząc jednocześnie do realizacji celów strategii „Europa 2020”.

Ponadto w Polsce są wdrażane co najmniej trzy ważne polityki strategiczne, które łączą się z przyszłym okresem programowania funduszy europejskich  :

1) Polityka Spójności,

2) Polityka Rozwoju Kraju,

3) Polityka Regionalna.

2) Polityka Spójności – Polska jest obecnie największym beneficjentem polityki spójności Unii Europejskiej. Każdy z krajów członkowskich zobowiązany jest do jej realizacji oraz może włączyć się w proces konsultowania jej nowej odsłony. W związku z tym 26 października Ministerstwo Rozwoju Regionalnego zorganizowało spotkanie poświęcone opublikowanym rozporządzeniom Komisji Europejskiej na temat przyszłej polityki spójności na lata 2014-2020 (http://ofop.eu/polska-przygotowuje-si%C4%99-do-odpowiedzi-na-projekty-rozporz%C4%85dze%C5%84-autorstwa-komisji-europejskiej). Następnie Ministerstwo Rozwoju rozpoczęło pracę nad opracowaniem oficjalnych stanowisk Rządu RP, w których Polska przede wszystkim odniosła się do propozycji zawartych w rozporządzeniach Komisji Europejskiej, ale również wskazała na pewne elementy wizji funduszy, które Rząd RP chciałaby zaimplementować w systemie przyszłej perspektywy finansowej UE:  http://www.mrr.gov.pl/rozwoj_regionalny/Polityka_spojnosci/Polityka_spojnosci_po_2013/Stanowiska_Rzadu_RP/Strony/glowna.aspx .  Kolejnym etapem tej polityki, będzie opracowanie Umowy Partnerskiej oraz Programów Operacyjnych.

3) Polityka Rozwoju Kraju określona przez dokument Założenia Systemu Zarządzania Rozwojem w którym wymienione zostały strategie rozwoju kraju: Długookresową strategię rozwoju oraz Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju, Uzupełnieniem jest Średniookresowa Strategia Rozwoju – która ze względu na przypisaną perspektywę czasową, uznawana jest za najbliższą realizacji propozycji zapisanych w rozporządzeniach Komisji Europejskiej dla polityki spójności 2014-2020. Powyższe strategie zostały uzupełnione jeszcze o 9 strategii horyzontalnych (do 2020 r.):

1.Strategia innowacyjności i efektywności gospodarki;

2.Strategia rozwoju kapitału ludzkiego;

3.Strategia rozwoju transportu;

4.Bezpieczeństwo energetyczne i środowisko;

5.Sprawne państwo;

6.Strategia rozwoju kapitału społecznego;

7.Krajowa strategia rozwoju regionalnego 2010-2020. Regiony, miasta, obszary wiejskie;

8.Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej Polskiej;

9.Strategia zrównoważonego rozwoju wsi i rolnictwa.

Poszczególne strategie horyzontalne przygotowywane są przez dane ministerstwa. One również odpowiedzialne są za prowadzenie ich konsultacji. Długookresowa strategia rozwoju kraju jest dokumentem ogólnym, zawierającym w szczególności: 1) główne trendy i wyzwania, wynikające zarówno z rozwoju wewnętrznego kraju,jak i zmian w jego otoczeniu zewnętrznym;

2) kompleksową społeczno-gospodarczą koncepcję rozwoju kraju w perspektywie do roku 2030 z uwzględnieniem wymiaru społecznego, gospodarczego, środowiskowego,terytorialnego i instytucjonalnego;

3) scenariusze rozwojowe, uwzględniające cele i zasady zrównoważonego rozwoju,uwarunkowania wewnętrzne i zewnętrzne przestrzennego rozwoju kraju oraz cele, kierunki i priorytety przestrzennego rozwoju i zagospodarowania kraju wrazze sposobami ich realizacji.

Średniookresowa strategia rozwoju kraju zawiera bardziej konkretne wskazania co do priorytetów rozwojowych oraz innych kwestii takich jak: diagnoza sytuacji społecznej, gospodarczej, regionalnej i przestrzennej kraju z uwzględnieniem stanu środowiska, prognoza trendów rozwojowych w okresie objętym strategią, informację o sposobie uwzględnienia rekomendacji wynikających z ewaluacji ex-ante, cele strategiczne, wskaźniki realizacji, kierunki polityki państwa służące osiąganiu celów strategicznych, polityki rozwoju, obszary problemowe o znaczeniu krajowym i ponadregionalnym wymagające interwencji państwa, założenia systemu realizacji oraz ram finansowych. Ze ŚSRK powiązane mają być dokumenty programowe, niezbędne do realizacji zobowiązań wynikających z członkostwa Polski w Unii Europejskiej, w szczególności Krajowy Program Reform na rzecz realizacji Strategii Lizbońskiej.

4)Polityka Regionalna jest częścią polityki rozwoju kraju. Skupia się ona bardziej szczegółowo na rozwoju, przenosząc jego rozumienie na poziom konkretnego terytorium, przeważnie województwa. Politykę regionalną mają realizować następujące strategie: 1) Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010-2020 2) Strategia Rozwoju Polski Wschodniej do 2020 3) Kontrakty wojewódzkie 4) Rozwój miast Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010-2020( - to kompleksowy średniookresowy dokument strategiczny odnoszący się do prowadzenia polityki rozwoju społeczno-gospodarczego kraju w ujęciu wojewódzkim, którego przygotowanie przewiduje Ustawa z dnia 7 listopada 2008 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrażaniem funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności (Dz.U. 2008 nr 216 poz. 1370). Dokument ten określa cele i priorytety rozwoju Polski w wymiarze terytorialnym, zasady i instrumenty polityki regionalnej, nową rolę regionów w ramach polityki regionalnej oraz zarys mechanizmu koordynacji działań podejmowanych przez poszczególne resorty (http://www.mrr.gov.pl/rozwoj_regionalny/polityka_regionalna/ksrr_2010_2020/Strony/default.aspx ). Pozostałe dokumenty (takie jak kontrakty wojewódzkie) są konsultowane w ramach Krajowego Forum Terytorialnego, które między innymi ma za zadanie analizowanie kluczowych procesów i zjawisk mających wpływ na politykę regionalną, w szczególności pod kątem wpływu polityk unijnych na rozwój regionalny w Polsce.